شعر کوتاه، طرح، هایکو، هاشور و ترانک نام هایی هستند که این روزها به
بسیاری از سروده های کوتاه شاعران، بویژه شاعران جوان کشور اطلاق می شوند.
اسم هایی که هرگز درخصوص دلایل نامگذاری این قالب ها اتفاق نظر وجود ندارد
و این شعرها هر اسمی بر آنها بگذاریم بیشتر با بازی های زبانی شکل می گیرند
و محوریت خود را بر کشف های لحظه ای شاعر قرار داده اند.
چند وقتی است تب سرودن هایکو که یک قالب وارداتی از ادبیات ژاپن است، به
نسل گذشته هم سرایت کرده است و چند تن از شاعران نامدار که سابقه خود را
مدیون شعرهای غیرکوتاهند، با انتشار مجموعه هایی مستقل طبع خود را در سرایش
شعر کوتاه آزموده اند
اولین نکته ای که در شعر کوتاه این روزها خود را بشدت نشان می دهد، سردرگمی
در نامگذاری قالبی است که این روزها مورد توجه شاعران نسل اول، دوم و سوم
قرار گرفته است.
غلامرضا کافی، شاعر و منتقد درخصوص نامگذاری شعرهای کوتاه می گوید: مطرح
ترین نام در این عرصه طرح است که خود آن هم پایه و اساسی ندارد. طبیعتا
برای این که پرهیز شود از اسم هایکو، از عنوان طرح استفاده می شود و عنوان
طرح هم ریشه آنچنانی ندارد. البته در گذشته های دور، خسروانی ها سروده می
شدند که شعرهایی 3 لختی بودند که می توان گفت به نوعی با هایکو مناسبت
دارد. وی درخصوص هایکو تاکید می کند: هایکو شعر کوتاه نیست و خود مقدمه
شعرهای بلند ژاپنی بوده است که «هاکا» نام داشته اند و در ادامه خود به
قالبی مستقل تبدیل شده است. چیزی مانند اتفاقی که برای غزل افتاد در قبال
قصیده.
کافی که خود عنوان ترانک ها را برای مجموعه سروده های کوتاهش برگزیده است،
می افزاید: به هر روی، به نظر من برای اهالی فن عنوان هایی چون طرح یا
ترانک شعر کوتاه را به ذهن متبادر می کند و همین بسنده است و خیلی نباید در
لحظه به مجادله پرداخت و بیشتر باید به تطبیق شعرها نظر داشت.
بسیاری از شاعران امروز ایران علاقه دارند سروده های خود را هایکو بنامند؛
در حالی که به اعتقاد دکتر کافی، هر شعر کوتاهی هایکو نیست.
وی می گوید: هایکو کاملانظام مند است و اگرچه از هاکا گرفته شده، امروزه
ابتدائا یک قالب ادبی است که از 2 لخت تشکیل می شود و وزن هجایی که وزن
عمده ادبیات شرق و ادبیات گذشته ما است، در آن حضور دارد. هایکو در مجموع
17 هجا دارد که 2 لخت کناری 5 هجایی و لخت میانی 7 هجایی است. البته در این
فرم، تصرف هایی هم شده است و حتی خود باشو هایکوهایی 16 و 18 هجایی داشته
است. ضمن این که در هایکوهای مدرن و آنهایی که پس از دوره می جی به وجود
آمدند، حتی هایکوی 9 هجایی هم داریم.
از منظر دیگر، نوع ادبی هایکو به گونه ای است که مضمون هایی خاص را در خود
جای می دهد و «فصل واژه» یکی از دستمایه های اصلی هایکوست. این در حالی است
که هیچ کدام از اینها، برای طرح مطرح نیستند و سفر کوتاه ما از نظر هجایی
ووزنی، از نظر تعداد لخت ها و مضمون و محتوا نظام مند نیست. البته ما با
این تفاوت ها کنار آمده ایم و طرح فقط از نظر کوتاهی مشابهت هایی با هایکو
دارد.
وی با اشاره به مسابقه شعر کوتاه سرایی در سال های اخیر می گوید: شاید یکی
از استادان فن در این عرصه قدسی قاضی نور باشد که طرح هایش هجاهای مختلف
دارد. از طرف دیگر، کسی چون بیژن جلالی که حتی در طرز نوشتن از نوشتار
عمودی ژاپنی تبعیت می کند، چندان به تعداد لخت ها و مشابهت آن به هایکو
پایبند نیست. در این میان، کسی که سعی کرده کاملابراساس هایکو بسراید،
سیروس نوذری است که 300 و اندی اثرش غالبا 3 لختی هستند و از فصل واژه
استفاده می کنند و فضای زبانی و تصویری شعرهایش مانند هایکوست.
او درباره تب شعر کوتاه دوره اخیر می گوید: زمانی که یدالله رویایی شعرک را
به راه انداخت و با همین نظر مجموعه لب ریخته ها را منتشر کرد، نظریه اش
این بود که در عصر امروز که عصر سرعت است، باید دامن شعر کوتاه شود. آن
زمان این حرف خیلی جدی گرفته نشد و چندان هم مصداقی نداشت. ضمن این که
ادعای پلی فونیک (چندصدایی) در شعر برخلاف این نظر به حرف اضافه و دراز
دامنی شعر می پرداخت. اما امروزه به گمانم تنوع طلبی و دقت بیشتر سرمنشاء
این تب است؛ چرا که صرف کوتاه نویسی ایجاد انگیزه نمی کند.
کافی بنیان کار در شعر کوتاه را در خلاصه گویی می داند و می گوید: همان
گونه که هر اثر موزون و معنایی شعر سنتی نیست، شعر کوتاه هم باید به تعبیر
دکتر شفیعی کدکنی ماندگاری و مانایی و ته نشینی در ذهن داشته باشد. البته
به اعتقاد من، کشف شاعرانه در هر قالبی پسندیده است و وقتی ما اساس را بر
شعر کوتاه می گذاریم، باید بدانیم به همان میزان که شعر بسرعت خوانده می
شود، به همان میزان هم می تواند سریع فراموش شود. پس اساس کار در طرح بر
آفرینش ادبی است و حداقلی باید برای آن در نظر گرفت که به عقیده من بازی
زبانی از مهمترین آن حداقل هاست. البته اگر تلمیح و تلویحی که بر ذهن
خواننده استوار باشد، در آن رخ دهد نیز بهتر است.
نویسنده:بیتا امیری
منبع:www.shereno.com
بسیاری از سروده های کوتاه شاعران، بویژه شاعران جوان کشور اطلاق می شوند.
اسم هایی که هرگز درخصوص دلایل نامگذاری این قالب ها اتفاق نظر وجود ندارد
و این شعرها هر اسمی بر آنها بگذاریم بیشتر با بازی های زبانی شکل می گیرند
و محوریت خود را بر کشف های لحظه ای شاعر قرار داده اند.
چند وقتی است تب سرودن هایکو که یک قالب وارداتی از ادبیات ژاپن است، به
نسل گذشته هم سرایت کرده است و چند تن از شاعران نامدار که سابقه خود را
مدیون شعرهای غیرکوتاهند، با انتشار مجموعه هایی مستقل طبع خود را در سرایش
شعر کوتاه آزموده اند
اولین نکته ای که در شعر کوتاه این روزها خود را بشدت نشان می دهد، سردرگمی
در نامگذاری قالبی است که این روزها مورد توجه شاعران نسل اول، دوم و سوم
قرار گرفته است.
غلامرضا کافی، شاعر و منتقد درخصوص نامگذاری شعرهای کوتاه می گوید: مطرح
ترین نام در این عرصه طرح است که خود آن هم پایه و اساسی ندارد. طبیعتا
برای این که پرهیز شود از اسم هایکو، از عنوان طرح استفاده می شود و عنوان
طرح هم ریشه آنچنانی ندارد. البته در گذشته های دور، خسروانی ها سروده می
شدند که شعرهایی 3 لختی بودند که می توان گفت به نوعی با هایکو مناسبت
دارد. وی درخصوص هایکو تاکید می کند: هایکو شعر کوتاه نیست و خود مقدمه
شعرهای بلند ژاپنی بوده است که «هاکا» نام داشته اند و در ادامه خود به
قالبی مستقل تبدیل شده است. چیزی مانند اتفاقی که برای غزل افتاد در قبال
قصیده.
کافی که خود عنوان ترانک ها را برای مجموعه سروده های کوتاهش برگزیده است،
می افزاید: به هر روی، به نظر من برای اهالی فن عنوان هایی چون طرح یا
ترانک شعر کوتاه را به ذهن متبادر می کند و همین بسنده است و خیلی نباید در
لحظه به مجادله پرداخت و بیشتر باید به تطبیق شعرها نظر داشت.
بسیاری از شاعران امروز ایران علاقه دارند سروده های خود را هایکو بنامند؛
در حالی که به اعتقاد دکتر کافی، هر شعر کوتاهی هایکو نیست.
وی می گوید: هایکو کاملانظام مند است و اگرچه از هاکا گرفته شده، امروزه
ابتدائا یک قالب ادبی است که از 2 لخت تشکیل می شود و وزن هجایی که وزن
عمده ادبیات شرق و ادبیات گذشته ما است، در آن حضور دارد. هایکو در مجموع
17 هجا دارد که 2 لخت کناری 5 هجایی و لخت میانی 7 هجایی است. البته در این
فرم، تصرف هایی هم شده است و حتی خود باشو هایکوهایی 16 و 18 هجایی داشته
است. ضمن این که در هایکوهای مدرن و آنهایی که پس از دوره می جی به وجود
آمدند، حتی هایکوی 9 هجایی هم داریم.
از منظر دیگر، نوع ادبی هایکو به گونه ای است که مضمون هایی خاص را در خود
جای می دهد و «فصل واژه» یکی از دستمایه های اصلی هایکوست. این در حالی است
که هیچ کدام از اینها، برای طرح مطرح نیستند و سفر کوتاه ما از نظر هجایی
ووزنی، از نظر تعداد لخت ها و مضمون و محتوا نظام مند نیست. البته ما با
این تفاوت ها کنار آمده ایم و طرح فقط از نظر کوتاهی مشابهت هایی با هایکو
دارد.
وی با اشاره به مسابقه شعر کوتاه سرایی در سال های اخیر می گوید: شاید یکی
از استادان فن در این عرصه قدسی قاضی نور باشد که طرح هایش هجاهای مختلف
دارد. از طرف دیگر، کسی چون بیژن جلالی که حتی در طرز نوشتن از نوشتار
عمودی ژاپنی تبعیت می کند، چندان به تعداد لخت ها و مشابهت آن به هایکو
پایبند نیست. در این میان، کسی که سعی کرده کاملابراساس هایکو بسراید،
سیروس نوذری است که 300 و اندی اثرش غالبا 3 لختی هستند و از فصل واژه
استفاده می کنند و فضای زبانی و تصویری شعرهایش مانند هایکوست.
او درباره تب شعر کوتاه دوره اخیر می گوید: زمانی که یدالله رویایی شعرک را
به راه انداخت و با همین نظر مجموعه لب ریخته ها را منتشر کرد، نظریه اش
این بود که در عصر امروز که عصر سرعت است، باید دامن شعر کوتاه شود. آن
زمان این حرف خیلی جدی گرفته نشد و چندان هم مصداقی نداشت. ضمن این که
ادعای پلی فونیک (چندصدایی) در شعر برخلاف این نظر به حرف اضافه و دراز
دامنی شعر می پرداخت. اما امروزه به گمانم تنوع طلبی و دقت بیشتر سرمنشاء
این تب است؛ چرا که صرف کوتاه نویسی ایجاد انگیزه نمی کند.
کافی بنیان کار در شعر کوتاه را در خلاصه گویی می داند و می گوید: همان
گونه که هر اثر موزون و معنایی شعر سنتی نیست، شعر کوتاه هم باید به تعبیر
دکتر شفیعی کدکنی ماندگاری و مانایی و ته نشینی در ذهن داشته باشد. البته
به اعتقاد من، کشف شاعرانه در هر قالبی پسندیده است و وقتی ما اساس را بر
شعر کوتاه می گذاریم، باید بدانیم به همان میزان که شعر بسرعت خوانده می
شود، به همان میزان هم می تواند سریع فراموش شود. پس اساس کار در طرح بر
آفرینش ادبی است و حداقلی باید برای آن در نظر گرفت که به عقیده من بازی
زبانی از مهمترین آن حداقل هاست. البته اگر تلمیح و تلویحی که بر ذهن
خواننده استوار باشد، در آن رخ دهد نیز بهتر است.
نویسنده:بیتا امیری
منبع:www.shereno.com
نظرات (۵)