ترانه؛ منتظر چارچوب نمي‌ماند
يداللهي معتقد است؛ سطح پايين ترانه‌هايي كه در آلبوم‌هاي موسيقي مي‌شنويم، دليل پايين بودن سطح كيفي ترانه در زمانه‌ي ما نيست. مي‌گويد: موسيقي متداول توانايي به كارگرفتن بسياري از ترانه‌هاي شاخص را ندارد.
ایلنا: افشین یداللهی عدم تعامل خواننده با ترانه سرا و آهنگساز را یکی از معضلات آلبوم‌های موسیقی امروزی می‌داند. او بسته نگه‌داشتن فضاهای رسانه‌ای و ممانعت از پخش اجراهای تصویری را عامل اصلی سرازیر شدن ترانه‌ها، کلیپ‌ها و قطعات موسیقایی داخلی به شبکه‌های ماهواره‌ای خارج از کشور می‌داند.
یداللهی در گفتگو با خبرنگار ایلنا افزود: اشکال کار؛ الزاما از ترانه نیست که در آلبوم‌های بازار موسیقی ما از ترانههای بی‌ارزش و یا کم ارزش استفاده میشود. چراکه امروزه سرایش ترانه در سطوح مختلف به صورت گسترده دنبال میشود و همه جور ترانه سروده میشود.
وی ضمن بیان این مطلب که هر ترانه‌ای امکان اجرا را ندارد، گفت: خیلی از ترانه‌ها؛ ترانههای بسیار شاخصی هستند اما موسیقی متداول در جامعه؛ بضاعت به کارگیری از آن‌ها را ندارد. در برخی اوقات نیز عوامل دیگری وجود دارد که یک ترانه امکان اجرا شدن را نخواهد داشت؛ عواملی مثل مجوز نگرفتن و... این مسائل باعث میشود محدودیت‌هایی در انتخاب ترانه به وجود بیاید و سطح ترانههای اجرا شده با سطح ترانههای اجرا نشده تفاوت داشته باشد.
مدیر جلسات خانهٔ ترانه در تهران، افزود: در مجموع، به نظر من؛ ترانه از ملودی پیش افتاده و ملودی‌های متداول قدرت اجرای ترانههای شاخص را ندارند. به همین دلیل هم هست که ترانههای خوب و قوی، کمتر در آلبوم‌های امروزی شنیده میشود. بنابراین این موزیسین‌ها هستند که می‌بایست در آموخته‌ها و روش‌های کاریشان تجدید نظر کنند و ظرفیت‌های کاری آان را بالا ببرند.
این ترانه‌سرا در مورد وضعیت کلی ترانه خاطر نشان کرد: امروزه؛ وضعیت کلی ترانههای مکتوب؛ وضعیت قابل قبولی‌ست و خوشبختانه بر تعداد ترانه‌سرایان؛ نسبت به سال‌های قبل، افزوده شده. اما در نگاه جزئی‌تر محدودی‌های غیرموجهی که برای ترانه لحاظ شده؛ دست ترانه‌سرا را می‌بندد و آن را دچار خودسانسوری می‌کند. این اتفاق در شرایط رخ می‌دهد که اتفاقا ترانه به عنوان یک قالب تاثیر گذار بر جامعه؛ می‌تواند تاثیرات مثبتی داشته باشد.
یداللهی که معتقد است ترانه در مضامین عاشقانه؛ رشد و تحولات بسزایی داشته است؛ تاکید کرد: وجود فضا‌ها مناسب در رسانه‌های عمومی و امکان اجرا و پخش در آن‌ها، می‌تواند نقش چشمگیری در گسترش و تعالی ترانه در زمانهٔ ما داشته باشد اما این امکان وجود ندارد و به همین دلیل است که طی چند سال‌اخیر؛ بسیاری از ترانههای داخلی ما؛ از شبکه‌ها و استدیو‌های آن‌ورآبی سر در آورده‌اند.
وی که معتقد است؛ ترانه در هر شرایطی راه اجرا را پیدا می‌کند، ادامه داد: ذات ترانه؛ اجرا طلب است. بنابراین ترانه؛ خیلی منتظر چارچوب‌های لحاظ شده نمی‌ماند. ترانه؛ قالب صبری نیست و بعد از اینکه راه‌های رسمی را بسته دید، راه‌های غیررسمی را تجربه می‌کند؛ حالا چه در خارج از کشور و در داخل؛ به صورت زیرزمینی و غیر مجاز! و دیر یا زود برای اینکه به گوش مخاطبان برسد، از رسانه‌های جهانی و گسترده کمک می‌گیرد.
این ترانه‌سرا در پاسخ به این سوال که آیا رشد توجه آن‌ور آبی‌ها به ترانههای داخلی و به خدمت گرفتن آن‌ها؛ می‌تواند نشانه‌ای برای رشد و پیشرفت ترانههای داخلی باشد؟، گفت: نمی‌توان بگوییم؛ لزوما نشانهٔ خوبی‌ست. زیرا معضلاتی که در دنیای موسیقی وجود دارد؛ همه‌جایی‌ست. آنچنانکه اغلب خواننده‌ها تنها به فکر پر کردن آلبوم خود و یا ساخت کلیپ تصویری هستند تا بتواند خودی نشان دهند. خصوصا خواننده‌های تازه‌کار که شدیدا در پی کسب هویت برای خود هستند.
وی افزود: در چنین شرایطی و در نبود تخصص لازم نزد عوامل سازندهی قطعات موسیقی؛ معمولا ترانههای ضعیف، سرودهٔ ترانه‌سرایان رده چندمی بوده و مرقوم به صرفه‌تر هستند، مورد استفاده قرار می‌گیرند. خواننده هم که در اغلب موارد، خود شغل دیگری دارد و به ضرب دستگاه‌های دیجیتالی؛ می‌خواهد به هر قیمتی صدای دلنشینی برای خود دست و پا کند.
این روان‌پزشک ادامه داد: به اعتقاد من حتی کراهای مصرفی هم تخصص می‌خواهند. اینطور نیست که برخی با به کارگیری از مضامین تکراری و بی‌ارزش که غالبا در حد و اندازهٔ جملاتی از قبیل؛ «دوست دارم عزیزم»، «بدون تو می‌میرم» و... هستند، بتواند ادعا کند که موسقی‌اش، موسیقی مصرفی‌ست. اینگونه کار‌ها نه تنها شانسی بریا ماندگار شدند ندارند، بلکه در کوتاه‌مدت نیز مورد توجه مخاطبان قرار نمی‌گیرند.
یداللهی در مورد فوایدی که استفاده از رسانه‌های رسمی می‌تواند برای بازار موسیقی داشته باشد، اظهار داشت: اگر رسانه‌های داخلی در رویکرد خود تجدید نظر کنند و امکان ساخت و پخش کلیپ و قطعات موسیقی در آن فراهم آید، اول از همه اقتصاد موسیقی رونق می‌گیرد و همین مساله باعث میشود که تولیدکنندگان دستشان در انتخاب ترانه، آهنگ و عوامل اجرا باز‌تر باشد. طبیعتا درآمدی که از این طریق کسب میشود؛ دو باره به بازار موسیقی برمی‌گردد و روز به روز آن‌را قوی‌تر می‌کند.
وی با اشاره به دوره‌ها و جریانهایی که در ترانهٔ ما؛ ظرف یکی دو دههٔ اخیر ظهور و بروز داشته، توضیح داد: جریان‌های مختلف، هرکدام دورهٔ خاص خود را داشته و دارند. مثلا ترانههای واسوخت، در یک دوره بسیار باب شد ولی در حال حاضر چندان نمود ندارد. ترانههای اجتماعی‌هم که همیشه و به فراخور مختصات اجتماع، در هر دوره و زمانه‌ای وجود دارند.
این ترانه‌سرا درمورد عوامل ایجاد تحول در ترانه، در دوره‌های مختلف افزود: ترانه به عنوان یک قالب متداول، مستقیما از وضعیت جامعه و زندگی مردم تاثیر می‌پذیرد. تحول زندگی مدرن شهری، تغییر معیارهای زیبایی‌شناختی جمعی، تغییر المان‌های ارتباطی و عواطف انسان‌ها به یک‌دیگر،.... همه و همه در ترانه تجلی پیدا می‌کند و دوره‌های تازه‌ای را برایش رقم خواهد زد.
وی ادامه داد: نکتهٔ مهم این است که ترانه‌سرا باید در زمانهٔ خودش زندگی کند و به مختصات پیرامونی‌اش در هر دوره، اشراف داشته باشد. وگرنه یا از زمانه عقب می‌افتد و دغدغه‌هایش برای سرایش؛ دغدغه‌های روز جامعه نیستند و یا از سطح جامعه فرا‌تر می‌رود و خارج از مرزهای درک و فهم اهالی آن، قدم بر می‌دارد. البته ممکن است ترانه‌هایی با این رویکرد که فرهیختگان یک جامعه را مخاطب قرار دهند، سروده شوند که به اعتقاد من رویکرد اشتباهی نیست. اما صورت معمولی ترانه، می‌بایست متناسب با مختصات روز جامعه باشد.
این روان‌پزشک افزود: همانطور که گفتم؛ ترانه‌سرا باید تغییرات زمانه‌را درک و در کار خود لحاظ کند. چه‌بسا یک ترانه‌سرا در طول زندگی هنری‌خود، چندین بار به صورت کامل؛ متحول شود. آنچنانکه پس از پایان یک دورهٔ زمانی، دیگر ممکن است سروده‌های قدیمی خود را قبول نداشته باشد. براین اساس، ترانه سرا باید راه‌های ارتباطی‌اش را ازقبیل تعامل با مردم، مطالعه به روز، توجه به تغییرات زوایای نگاه در اقشار مختلف و... همواره در دست به روزرسانی داشته باشد.
وی در ادامه بر وجود تعامل میان سازندگان یک قطعهٔ موسیقایی تاکید کرد و گفت: یکی از معضلاتی که متاسفانه در دنیای موسیقی ما باب شده؛ عدم تعامل خواننده، آهنگساز و ترانه‌سراست. درحالی که تنها با تجمیع این ۳ جایگاه است که می‌توان به نهایت ظرفیت‌های موجود در آثار رسید. آنچنانکه حضور ترانه سرا و تعامل با او، می‌تواند به آهنگساز و تنظیم‌کننده در تبیین و تنظیم آهنگ کمک کند و همینطور؛ شیوهٔ خوانش صحیح و انتقال مفهوم و احساس را برای خواننده راحت‌تر کند.
یداللهی در پایان از فعالیت‌های اخیرش خبر داد و گفت: انتشار آلبومی که حاوی شعر‌های سپید عاشقانهٔ من بود و با موسیقی فردین خلعتبری و دکلمهٔ من برای کسب مجوز به سازمان فرستاده بودیم، بعداز اینکه مورد تایید اعضای شورا قرار گرفت، ناباورانه منتفی شد. از آنکه بگذریم؛ یکسری از غرل‌هایم را از مدت‌ها قبل در اختیار همایون شجریان و فردین خلعتبری گذاشته‌ام که در حال حاضر مراحل تنظیم را پشت سر می‌گذارد.
وی اضافه کرد: همچنین ۸ ترانه دراختیار محمدرضافروتن (بازیگر سینما) قرار داده‌ام که آهنگسازی ۴ قطعه از آن برعهدهٔ بابک زرین و الباقی را سیروان خسروی عهده دار است. این آلبوم نیز درحال تکمیل مراحل ساخت آهنگ و تنظیم‌هاست. آلبوم دیگری را هم برای مجتبی امین‌نژاد فراهم آورده‌ام که آهنگسازش بابک زرین است.
این روان‌پزشک، همچنین درحوزهٔ فعالیت پزشکی خود؛ اخیرا دو دی. وی. دی با مضامین آموزشی و روان‌شناسی با نام‌های «زنده بودن یا زندگی کردن» و «ناموفقیت» را با موسسهٔ پژواک هنر و اندیشه منتشر کرده است.
افشین یداللهی مدیریت خانهٔ ترانه را عهده‌دار است که جلساتش با حضور ترانه‌سرایان و منتقدان متعددی، هر پنج‌شنبه در فرهنگسرای ارسباران؛ واقع در بزرگراه رسالت-پل سیدخندان-خیابان جلفا برگزار میشود.
گفتگو از: هادي حسيني‌نژاد
پایان پیام
يداللهي معتقد است؛ سطح پايين ترانه‌هايي كه در آلبوم‌هاي موسيقي مي‌شنويم، دليل پايين بودن سطح كيفي ترانه در زمانه‌ي ما نيست. مي‌گويد: موسيقي متداول توانايي به كارگرفتن بسياري از ترانه‌هاي شاخص را ندارد.
ایلنا: افشین یداللهی عدم تعامل خواننده با ترانه سرا و آهنگساز را یکی از معضلات آلبوم‌های موسیقی امروزی می‌داند. او بسته نگه‌داشتن فضاهای رسانه‌ای و ممانعت از پخش اجراهای تصویری را عامل اصلی سرازیر شدن ترانه‌ها، کلیپ‌ها و قطعات موسیقایی داخلی به شبکه‌های ماهواره‌ای خارج از کشور می‌داند.
یداللهی در گفتگو با خبرنگار ایلنا افزود: اشکال کار؛ الزاما از ترانه نیست که در آلبوم‌های بازار موسیقی ما از ترانههای بی‌ارزش و یا کم ارزش استفاده میشود. چراکه امروزه سرایش ترانه در سطوح مختلف به صورت گسترده دنبال میشود و همه جور ترانه سروده میشود.
وی ضمن بیان این مطلب که هر ترانه‌ای امکان اجرا را ندارد، گفت: خیلی از ترانه‌ها؛ ترانههای بسیار شاخصی هستند اما موسیقی متداول در جامعه؛ بضاعت به کارگیری از آن‌ها را ندارد. در برخی اوقات نیز عوامل دیگری وجود دارد که یک ترانه امکان اجرا شدن را نخواهد داشت؛ عواملی مثل مجوز نگرفتن و... این مسائل باعث میشود محدودیت‌هایی در انتخاب ترانه به وجود بیاید و سطح ترانههای اجرا شده با سطح ترانههای اجرا نشده تفاوت داشته باشد.
مدیر جلسات خانهٔ ترانه در تهران، افزود: در مجموع، به نظر من؛ ترانه از ملودی پیش افتاده و ملودی‌های متداول قدرت اجرای ترانههای شاخص را ندارند. به همین دلیل هم هست که ترانههای خوب و قوی، کمتر در آلبوم‌های امروزی شنیده میشود. بنابراین این موزیسین‌ها هستند که می‌بایست در آموخته‌ها و روش‌های کاریشان تجدید نظر کنند و ظرفیت‌های کاری آان را بالا ببرند.
این ترانه‌سرا در مورد وضعیت کلی ترانه خاطر نشان کرد: امروزه؛ وضعیت کلی ترانههای مکتوب؛ وضعیت قابل قبولی‌ست و خوشبختانه بر تعداد ترانه‌سرایان؛ نسبت به سال‌های قبل، افزوده شده. اما در نگاه جزئی‌تر محدودی‌های غیرموجهی که برای ترانه لحاظ شده؛ دست ترانه‌سرا را می‌بندد و آن را دچار خودسانسوری می‌کند. این اتفاق در شرایط رخ می‌دهد که اتفاقا ترانه به عنوان یک قالب تاثیر گذار بر جامعه؛ می‌تواند تاثیرات مثبتی داشته باشد.
یداللهی که معتقد است ترانه در مضامین عاشقانه؛ رشد و تحولات بسزایی داشته است؛ تاکید کرد: وجود فضا‌ها مناسب در رسانه‌های عمومی و امکان اجرا و پخش در آن‌ها، می‌تواند نقش چشمگیری در گسترش و تعالی ترانه در زمانهٔ ما داشته باشد اما این امکان وجود ندارد و به همین دلیل است که طی چند سال‌اخیر؛ بسیاری از ترانههای داخلی ما؛ از شبکه‌ها و استدیو‌های آن‌ورآبی سر در آورده‌اند.
وی که معتقد است؛ ترانه در هر شرایطی راه اجرا را پیدا می‌کند، ادامه داد: ذات ترانه؛ اجرا طلب است. بنابراین ترانه؛ خیلی منتظر چارچوب‌های لحاظ شده نمی‌ماند. ترانه؛ قالب صبری نیست و بعد از اینکه راه‌های رسمی را بسته دید، راه‌های غیررسمی را تجربه می‌کند؛ حالا چه در خارج از کشور و در داخل؛ به صورت زیرزمینی و غیر مجاز! و دیر یا زود برای اینکه به گوش مخاطبان برسد، از رسانه‌های جهانی و گسترده کمک می‌گیرد.
این ترانه‌سرا در پاسخ به این سوال که آیا رشد توجه آن‌ور آبی‌ها به ترانههای داخلی و به خدمت گرفتن آن‌ها؛ می‌تواند نشانه‌ای برای رشد و پیشرفت ترانههای داخلی باشد؟، گفت: نمی‌توان بگوییم؛ لزوما نشانهٔ خوبی‌ست. زیرا معضلاتی که در دنیای موسیقی وجود دارد؛ همه‌جایی‌ست. آنچنانکه اغلب خواننده‌ها تنها به فکر پر کردن آلبوم خود و یا ساخت کلیپ تصویری هستند تا بتواند خودی نشان دهند. خصوصا خواننده‌های تازه‌کار که شدیدا در پی کسب هویت برای خود هستند.
وی افزود: در چنین شرایطی و در نبود تخصص لازم نزد عوامل سازندهی قطعات موسیقی؛ معمولا ترانههای ضعیف، سرودهٔ ترانه‌سرایان رده چندمی بوده و مرقوم به صرفه‌تر هستند، مورد استفاده قرار می‌گیرند. خواننده هم که در اغلب موارد، خود شغل دیگری دارد و به ضرب دستگاه‌های دیجیتالی؛ می‌خواهد به هر قیمتی صدای دلنشینی برای خود دست و پا کند.
این روان‌پزشک ادامه داد: به اعتقاد من حتی کراهای مصرفی هم تخصص می‌خواهند. اینطور نیست که برخی با به کارگیری از مضامین تکراری و بی‌ارزش که غالبا در حد و اندازهٔ جملاتی از قبیل؛ «دوست دارم عزیزم»، «بدون تو می‌میرم» و... هستند، بتواند ادعا کند که موسقی‌اش، موسیقی مصرفی‌ست. اینگونه کار‌ها نه تنها شانسی بریا ماندگار شدند ندارند، بلکه در کوتاه‌مدت نیز مورد توجه مخاطبان قرار نمی‌گیرند.
یداللهی در مورد فوایدی که استفاده از رسانه‌های رسمی می‌تواند برای بازار موسیقی داشته باشد، اظهار داشت: اگر رسانه‌های داخلی در رویکرد خود تجدید نظر کنند و امکان ساخت و پخش کلیپ و قطعات موسیقی در آن فراهم آید، اول از همه اقتصاد موسیقی رونق می‌گیرد و همین مساله باعث میشود که تولیدکنندگان دستشان در انتخاب ترانه، آهنگ و عوامل اجرا باز‌تر باشد. طبیعتا درآمدی که از این طریق کسب میشود؛ دو باره به بازار موسیقی برمی‌گردد و روز به روز آن‌را قوی‌تر می‌کند.
وی با اشاره به دوره‌ها و جریانهایی که در ترانهٔ ما؛ ظرف یکی دو دههٔ اخیر ظهور و بروز داشته، توضیح داد: جریان‌های مختلف، هرکدام دورهٔ خاص خود را داشته و دارند. مثلا ترانههای واسوخت، در یک دوره بسیار باب شد ولی در حال حاضر چندان نمود ندارد. ترانههای اجتماعی‌هم که همیشه و به فراخور مختصات اجتماع، در هر دوره و زمانه‌ای وجود دارند.
این ترانه‌سرا درمورد عوامل ایجاد تحول در ترانه، در دوره‌های مختلف افزود: ترانه به عنوان یک قالب متداول، مستقیما از وضعیت جامعه و زندگی مردم تاثیر می‌پذیرد. تحول زندگی مدرن شهری، تغییر معیارهای زیبایی‌شناختی جمعی، تغییر المان‌های ارتباطی و عواطف انسان‌ها به یک‌دیگر،.... همه و همه در ترانه تجلی پیدا می‌کند و دوره‌های تازه‌ای را برایش رقم خواهد زد.
وی ادامه داد: نکتهٔ مهم این است که ترانه‌سرا باید در زمانهٔ خودش زندگی کند و به مختصات پیرامونی‌اش در هر دوره، اشراف داشته باشد. وگرنه یا از زمانه عقب می‌افتد و دغدغه‌هایش برای سرایش؛ دغدغه‌های روز جامعه نیستند و یا از سطح جامعه فرا‌تر می‌رود و خارج از مرزهای درک و فهم اهالی آن، قدم بر می‌دارد. البته ممکن است ترانه‌هایی با این رویکرد که فرهیختگان یک جامعه را مخاطب قرار دهند، سروده شوند که به اعتقاد من رویکرد اشتباهی نیست. اما صورت معمولی ترانه، می‌بایست متناسب با مختصات روز جامعه باشد.
این روان‌پزشک افزود: همانطور که گفتم؛ ترانه‌سرا باید تغییرات زمانه‌را درک و در کار خود لحاظ کند. چه‌بسا یک ترانه‌سرا در طول زندگی هنری‌خود، چندین بار به صورت کامل؛ متحول شود. آنچنانکه پس از پایان یک دورهٔ زمانی، دیگر ممکن است سروده‌های قدیمی خود را قبول نداشته باشد. براین اساس، ترانه سرا باید راه‌های ارتباطی‌اش را ازقبیل تعامل با مردم، مطالعه به روز، توجه به تغییرات زوایای نگاه در اقشار مختلف و... همواره در دست به روزرسانی داشته باشد.
وی در ادامه بر وجود تعامل میان سازندگان یک قطعهٔ موسیقایی تاکید کرد و گفت: یکی از معضلاتی که متاسفانه در دنیای موسیقی ما باب شده؛ عدم تعامل خواننده، آهنگساز و ترانه‌سراست. درحالی که تنها با تجمیع این ۳ جایگاه است که می‌توان به نهایت ظرفیت‌های موجود در آثار رسید. آنچنانکه حضور ترانه سرا و تعامل با او، می‌تواند به آهنگساز و تنظیم‌کننده در تبیین و تنظیم آهنگ کمک کند و همینطور؛ شیوهٔ خوانش صحیح و انتقال مفهوم و احساس را برای خواننده راحت‌تر کند.
یداللهی در پایان از فعالیت‌های اخیرش خبر داد و گفت: انتشار آلبومی که حاوی شعر‌های سپید عاشقانهٔ من بود و با موسیقی فردین خلعتبری و دکلمهٔ من برای کسب مجوز به سازمان فرستاده بودیم، بعداز اینکه مورد تایید اعضای شورا قرار گرفت، ناباورانه منتفی شد. از آنکه بگذریم؛ یکسری از غرل‌هایم را از مدت‌ها قبل در اختیار همایون شجریان و فردین خلعتبری گذاشته‌ام که در حال حاضر مراحل تنظیم را پشت سر می‌گذارد.
وی اضافه کرد: همچنین ۸ ترانه دراختیار محمدرضافروتن (بازیگر سینما) قرار داده‌ام که آهنگسازی ۴ قطعه از آن برعهدهٔ بابک زرین و الباقی را سیروان خسروی عهده دار است. این آلبوم نیز درحال تکمیل مراحل ساخت آهنگ و تنظیم‌هاست. آلبوم دیگری را هم برای مجتبی امین‌نژاد فراهم آورده‌ام که آهنگسازش بابک زرین است.
این روان‌پزشک، همچنین درحوزهٔ فعالیت پزشکی خود؛ اخیرا دو دی. وی. دی با مضامین آموزشی و روان‌شناسی با نام‌های «زنده بودن یا زندگی کردن» و «ناموفقیت» را با موسسهٔ پژواک هنر و اندیشه منتشر کرده است.
افشین یداللهی مدیریت خانهٔ ترانه را عهده‌دار است که جلساتش با حضور ترانه‌سرایان و منتقدان متعددی، هر پنج‌شنبه در فرهنگسرای ارسباران؛ واقع در بزرگراه رسالت-پل سیدخندان-خیابان جلفا برگزار میشود.
گفتگو از: هادي حسيني‌نژاد
پایان پیام
نظرات (۵)