پیانو سازی است زهی و شستی دار که ،با فشار دادن شستی های آن، چکشهای داخل پیانو با سیم ها و زهها برخورد می کنند و صدا تولید می شود. پیانو از کاملترین سازها است. نوازنده پیانو می تواند چندین صدا ،از بم ترین تا زیرترین صدار را به صورت همزمان، با پیانو تولید کند. همچنین نوازنده با فشاری که بر شستی وارد می کند می تواند یک نت را با ضعیفترین صدا (به زبان ایتالیایی پیانو) و یا قوی ترین صدا (به زبان ایتالیایی فورته) بنوازد
تفاوت عمده و مهمی که پیانو با سازهای مشابه قبل از خودش داشت آن بود که در سازهای مشابه قبلی، شدت صدای حاصل از فشرده*شدن یک کلاویه، مستقل از شدت ضربهٔ واردشده بر کلید پیانو، مقداری ثابت بود، اما در پیانو نوازنده قادر بود با ملایم ضربه*زدن به کلیدها صدایی نرم*تر ایجاد کند، یا با ضربات محکم*تر صدایی درشت*تر با پیانو تولید کند. همین ویژگی باعث شد که به سرعت پیانو مورد توجه آهنگسازان قرن هجدهم میلادی قرار بگیرد.
در طول یک قرن افراد دیگری نیز در تکمیل ساز کریستوفوری کوشیدند. در سال ۱۸۵۵میلادی "اشتاین وی" آلمانی با استفاده از همه این دستاوردهای پیانویی ساخت که پایه های پیانوی بزرگ امروزی است.
پیانو به عنوان مادر سازها و کامل*ترین ساز نیز شناخته می*شود؛ علت نسبت دادن این لقب*ها به این ساز آن است که پیانو قادر است محدودهٔ بسیار گسترده*ای از اصوات را تولید کند در حالی که سایر سازهای اصیل موسیقی تنها بخشی از این محدودهٔ صدا را تولید می*کنند. پیانو در شکل فعلی*اش بیش از هفت اکتاو دارد و قادر به تولید فرکانس*هایی از حدود ۲۰ تا ۵۰۰۰ هرتز می*باشد، در حالی که در مقام مقایسه ساز ویولن تنها قادر به تولید کمتر از چهار اکتاو و بهترین خواننده*ها تنها قادر به خواندن کمتر از سه اکتاو صدا هستند.
به علت بزرگی وسعت صدای پیانو، نت نویسی آن بر روی دو حامل صورت می گیرد، حامل بالا برای دست راست و حامل پایین برای دست چپ. معمولاً حامل بالایی را با "کلید سل" و حامل پایین را با "کلید فای خط چهارم" نشان می*دهند. این دو حامل با نت دوی وسط از هم متمایز می*گردند. یک نوازنده پیانو باید بتواند همزمان دو خط موسیقی را خوانده و با هر دو دست اجرا نماید.
۱. شستی ها یا صفحه کلید (کلاویه)
پیانو ۸۸ شستی دارد: ۵۲ شستی سفید و ۳۶ شستی سیاه
شستی ها را معمولا از چوب یا پلاستیک می سازند و شستیهای چوبی را معمولا با روکش عاج و آبنوس می پوشانند. از عاج برای شستیهای سفید و از آبنوس برای شستیهای سیاه استفاده می کنند.
۷ کلید سفید در هر اوکتاو پیانو برای ۷ نت "دو، ر، می، فا، سل، لا، سی" وجود دارد. علاوه بر این کلیدهای سفید کلیدهای سیاه*رنگی هم بین بعضی از کلیدهای سفید وجود دارد. بین کلیدهای سفیدرنگ می و فا، و نیز بین کلیدهای سفیدرنگ سی و دو کلید سیاه*رنگ وجود ندارد.
هر کلید سیاه*رنگ در پیانو در حکم نت "دیز" برای نت مربوط به کلید سفیدرنگ سمت چپ آن (یعنی آن کلید سیاه در سمت راست آن کلید سفید قرار دارد) و در حکم نت "بمول" برای نت مربوط به کلید سفیدرنگ سمت راست آن (یعنی آن کلید سیاه در سمت چپ آن کلید سفید قرار دارد) است.
۲. دستگاه تولید صدا
مجموعه ای که پیانو صدا تولید می کند (دستگاه تولید صدا) از ۴۰۰۰ قطعه چوبی و فلزی تشکیل شده است .
۳. سیم ها یا زهها
پیانو ۲۲۰ سیم دارد. طول سیم ها بین ۱۵ تا۲۰۰ سانتیمتر است و جنس بیشتر آنها از فولاد است اما سیم هایی که صدای بم تولید می کنند معمولا از مس هستند و ارتعاش کمتری دارند .
۴. قاب آهنی یا چدنی
سیم ها در قابی از آهن یا چدن قرار دارند. این قاب باید محکم باشد تا بتواند نیرویی را که در اثر کشش سیم ها تولید می شود تحمل کند، این نیرو میان ۱۶ تا ۲۰ تن است .
۵. صفحه صدا
در پس سیم ها و قاب چدنی، صفحه صدا که تخته ای نازک از چوب تنه ی درخت توت است قرار می گیرد. هر گاه سیم به ارتعاش درآید این تخته نیز به ارتعاش در می آید و صدا را تقویت می کند
۶. پدال ها
پدال ها، پایین پیانو در برابر پاهای نوازنده قرار دارند و با قسمت تولید صدا در ارتباط هستند. با کمک پدال ها نوازنده می تواند کیفیت صدا را تغییر دهد، با پدال سمت راست صدای نت نواخته شده را تداوم می دهد و با پدال سمت چپ می تواند صدا را نرم تر و خفیف تر کند. پدال سوم در بعضی پیانوها می تواند صداهای بعضی نت ها را تداوم بدهد .
همه این قسمتها در جعبه ای محکم از جنس چوب کار گذاشته می شود که آن را جعبه پیانو می نامند .
محل قرارگیری انگشتان دو دست روی کلیدهای پیانو در نواختن آن اهمیت دارد. معمولاً در آهنگ*ها نت اول شماره دارد که انگشت شروع کننده در نواختن آن آهنگ را مشخص می*کند. در این صورت شماره یک برای انگشت*های شست دو دست است و به ترتیب سایر انگشت*ها شماره*های ۲ تا ۵ را خواهد داشت. شست دست راست روی چهارمین نت دوی پیانو قرار می*گیرد. البته این مورد در مورد همه آهنگ*ها عمومیت ندارد و برخی آهنگ*سازان نت شروع کننده در آهنگشان را شماره نمی*زنند. در این صورت پیانیست باید خودش محل قرارگیری انگشتانش روی کلیدهای پیانو را با توجه به نوع نت*های موجود در آهنگ تشخیص دهد.
گاهی پیانیست جای دودستش راروی کلیدهای پیانوباهم عوض میکندوگاهی بدون نواختن کلید پیانوبا انگشتان شست دودستش ازسایر انگشت ها استفاده می کتد.
تاریخچه
پیانو را آقای "بارتولومئو کریستوفوری" (یکی از اساتید مشهور سازنده کلاوسن، سازی که به عنوان پدر پیانو شناخته می شود و صدایی مانند سنتور دارد) در سال ۱۷۰۹ میلادی در شهر پادووای {در برخی منابع فلورانس ذکر شده} ایتالیا اختراع کرد. قبل از اختراع پیانو از سازی قدیمی*تر به نام «هارپسیکورد» (Harpsichord) استفاده می شد. این استاد بزرگ به فکر افتاد که نواقص کلاوسن را با تبدیل مضرابهای مختلف که با فشار شستی ها از زیر به سیم های ساز برخورد می کرد و تعویض به چکش رفع نماید. اختراع او در دنیای موسیقی اهمیت فراوان یافت. کریستوفوری احتمالا خود نیز نمی دانست چه تحول عظیمی در جهان موسیقی به وجود خواهد آورد. کار مهم او این بود که از چکش های نمد پوش استفاده کرد، به علاوه اهرم جدیدی ساخت که چکش بتواند پس از ضربه روی سیم به سرعت برگردد، با این ابداع کلاوسن دگرگون شد و صدایی تازه در موسیقی به وجود آمد. به همین علت کریستوفوری برای معرفی ساز جدید نام نسبتا طولانی "هارسپیکورد پیانو فورته" را به کار برد، یعنی کلاوسن با صدای آهسته و بلند. این نامگذاری لازم بود تا وجه تمایز پیانو را با کلاوسن نشان دهد. این ساز به تدریج تکامل پیدا کرد و به طور اختصاصی پیانو فورته و سپس پیانو نامیده شد . تفاوت عمده و مهمی که پیانو با سازهای مشابه قبل از خودش داشت آن بود که در سازهای مشابه قبلی، شدت صدای حاصل از فشرده*شدن یک کلاویه، مستقل از شدت ضربهٔ واردشده بر کلید پیانو، مقداری ثابت بود، اما در پیانو نوازنده قادر بود با ملایم ضربه*زدن به کلیدها صدایی نرم*تر ایجاد کند، یا با ضربات محکم*تر صدایی درشت*تر با پیانو تولید کند. همین ویژگی باعث شد که به سرعت پیانو مورد توجه آهنگسازان قرن هجدهم میلادی قرار بگیرد.
در طول یک قرن افراد دیگری نیز در تکمیل ساز کریستوفوری کوشیدند. در سال ۱۸۵۵میلادی "اشتاین وی" آلمانی با استفاده از همه این دستاوردهای پیانویی ساخت که پایه های پیانوی بزرگ امروزی است.
وسعت صدایی
وسعت صدای پیانو عبارت است از هفت اکتاو یا کمی بیشتر.پیانو به عنوان مادر سازها و کامل*ترین ساز نیز شناخته می*شود؛ علت نسبت دادن این لقب*ها به این ساز آن است که پیانو قادر است محدودهٔ بسیار گسترده*ای از اصوات را تولید کند در حالی که سایر سازهای اصیل موسیقی تنها بخشی از این محدودهٔ صدا را تولید می*کنند. پیانو در شکل فعلی*اش بیش از هفت اکتاو دارد و قادر به تولید فرکانس*هایی از حدود ۲۰ تا ۵۰۰۰ هرتز می*باشد، در حالی که در مقام مقایسه ساز ویولن تنها قادر به تولید کمتر از چهار اکتاو و بهترین خواننده*ها تنها قادر به خواندن کمتر از سه اکتاو صدا هستند.
به علت بزرگی وسعت صدای پیانو، نت نویسی آن بر روی دو حامل صورت می گیرد، حامل بالا برای دست راست و حامل پایین برای دست چپ. معمولاً حامل بالایی را با "کلید سل" و حامل پایین را با "کلید فای خط چهارم" نشان می*دهند. این دو حامل با نت دوی وسط از هم متمایز می*گردند. یک نوازنده پیانو باید بتواند همزمان دو خط موسیقی را خوانده و با هر دو دست اجرا نماید.
ساختمان پیانو
پیانو از چندین قسمت تشکیل شده است:۱. شستی ها یا صفحه کلید (کلاویه)
پیانو ۸۸ شستی دارد: ۵۲ شستی سفید و ۳۶ شستی سیاه
شستی ها را معمولا از چوب یا پلاستیک می سازند و شستیهای چوبی را معمولا با روکش عاج و آبنوس می پوشانند. از عاج برای شستیهای سفید و از آبنوس برای شستیهای سیاه استفاده می کنند.
۷ کلید سفید در هر اوکتاو پیانو برای ۷ نت "دو، ر، می، فا، سل، لا، سی" وجود دارد. علاوه بر این کلیدهای سفید کلیدهای سیاه*رنگی هم بین بعضی از کلیدهای سفید وجود دارد. بین کلیدهای سفیدرنگ می و فا، و نیز بین کلیدهای سفیدرنگ سی و دو کلید سیاه*رنگ وجود ندارد.
هر کلید سیاه*رنگ در پیانو در حکم نت "دیز" برای نت مربوط به کلید سفیدرنگ سمت چپ آن (یعنی آن کلید سیاه در سمت راست آن کلید سفید قرار دارد) و در حکم نت "بمول" برای نت مربوط به کلید سفیدرنگ سمت راست آن (یعنی آن کلید سیاه در سمت چپ آن کلید سفید قرار دارد) است.
۲. دستگاه تولید صدا
مجموعه ای که پیانو صدا تولید می کند (دستگاه تولید صدا) از ۴۰۰۰ قطعه چوبی و فلزی تشکیل شده است .
۳. سیم ها یا زهها
پیانو ۲۲۰ سیم دارد. طول سیم ها بین ۱۵ تا۲۰۰ سانتیمتر است و جنس بیشتر آنها از فولاد است اما سیم هایی که صدای بم تولید می کنند معمولا از مس هستند و ارتعاش کمتری دارند .
۴. قاب آهنی یا چدنی
سیم ها در قابی از آهن یا چدن قرار دارند. این قاب باید محکم باشد تا بتواند نیرویی را که در اثر کشش سیم ها تولید می شود تحمل کند، این نیرو میان ۱۶ تا ۲۰ تن است .
۵. صفحه صدا
در پس سیم ها و قاب چدنی، صفحه صدا که تخته ای نازک از چوب تنه ی درخت توت است قرار می گیرد. هر گاه سیم به ارتعاش درآید این تخته نیز به ارتعاش در می آید و صدا را تقویت می کند
۶. پدال ها
پدال ها، پایین پیانو در برابر پاهای نوازنده قرار دارند و با قسمت تولید صدا در ارتباط هستند. با کمک پدال ها نوازنده می تواند کیفیت صدا را تغییر دهد، با پدال سمت راست صدای نت نواخته شده را تداوم می دهد و با پدال سمت چپ می تواند صدا را نرم تر و خفیف تر کند. پدال سوم در بعضی پیانوها می تواند صداهای بعضی نت ها را تداوم بدهد .
همه این قسمتها در جعبه ای محکم از جنس چوب کار گذاشته می شود که آن را جعبه پیانو می نامند .
نحوه نواختن پیانو
پیانو توسط ضربه نوک انگشتان نواخته می*شود. برای این کار دست را بلند کرده و سپس فرود آورده و با نوک انگشت مورد نظر ضربه می*زنیم. مکانیسم پیانو تولید صدا می*کند. بدلیل شکل مکانیسم پیانو یک پیانسیت می تواند همزمان تا ده نت را به صدا درآورد.محل قرارگیری انگشتان دو دست روی کلیدهای پیانو در نواختن آن اهمیت دارد. معمولاً در آهنگ*ها نت اول شماره دارد که انگشت شروع کننده در نواختن آن آهنگ را مشخص می*کند. در این صورت شماره یک برای انگشت*های شست دو دست است و به ترتیب سایر انگشت*ها شماره*های ۲ تا ۵ را خواهد داشت. شست دست راست روی چهارمین نت دوی پیانو قرار می*گیرد. البته این مورد در مورد همه آهنگ*ها عمومیت ندارد و برخی آهنگ*سازان نت شروع کننده در آهنگشان را شماره نمی*زنند. در این صورت پیانیست باید خودش محل قرارگیری انگشتانش روی کلیدهای پیانو را با توجه به نوع نت*های موجود در آهنگ تشخیص دهد.
گاهی پیانیست جای دودستش راروی کلیدهای پیانوباهم عوض میکندوگاهی بدون نواختن کلید پیانوبا انگشتان شست دودستش ازسایر انگشت ها استفاده می کتد.
نظرات (۰)