متاسفانه درجوامعی که همواره با بحران تنبلی فکر و عدم مطالعه (آن همباز به علت تنبلی و راحت طلبی)روبرو هستند تالیف جای خود را به تقلید میدهد.
یعنی مثلا یک قشر خاص اجتماعی عموما حاضر نیستند برای توفیق درفعالیتشان دست به ابداع و ابتکار بزنند.به عنوان نمونه در اقشار مختلفتوجه کنید به صنایع غذایی که پس از تولید سس X توسط شرکت A ,شرکت B هم بهسرعت نور دست به تولید این محصول حتی در بسته بندی مشابه نمود.
دربازار فرهنگ و هنر کشور می توان از خوانندگان محترمی یاد کرد که حتی بهخودشان زحمت نمی دهند حنجره شان را به هوایی تازه عادت دهند و صدایی نوبسازند.گو اینکه خیلی از این عزیزان چند برابر وقت و انرژی صرف می کنند تایک مقلد درجه ٣ باشند تا خواننده ای درجه ١(البته در شرایط آرمانی) جالباست که وقتی به آنها می گویی چرا از فلانی تقلید می کنی؟پاسخ میدهند:چقدرخوب که اگر تقلیدی هست از همین فلانی باشد و بعضی ها قدم را پیش تر میگذارند و می گویند: ١٠٠% حنجره ی خودم است و تقلیدی در کار نیست وفقط مشیت الهی بوده که ما ٢ تن صدایی مشابه داشته باشیم.که البته اینموضوع بحث نیست پس از کنار آن می گذریم.
از آنجایی که لفظ "تالیف" همواره گره ای ناگسستنی با مکتوب دارد بنده هم بحث را بسط می دهم به یکی از مکتوبات یعنی:ترانه.....
پرده ی اول:
اززمانی که موسیقی پاپ در ایران جان دوباره گرفت اشخاص زیادی وارد شاخه هایمختلف این هنر غنی شدند و ترانه سرایان جوانی هم قدم به عرصه گذاشتند کهبه دلیل نبود الگوی مناسبی از ترانه ی روز به سمت کارهای دهه ۵٠ متمایلشدند که سخنی بس بیهوده است اگر بخواهم از مثلث طلایی ترانه بگویم که مترو معیار ترانه ی آن روزها شدند.
هسته ی سخن نگارنده اینجا شکل میگیرد که مدتی ست خیل عظیم مشتاقان ترانه قدم در راه گذاشته اند و مشقترانه می کنند که البته اینجانب نیز از این قاعده مستثنی نیستم.در بین اینعزیزان افرادی هستند که با وجود سن و تجربه ی کم ترانه های استانداردی مینویسند که تعداد این دوستان خوشبختانه کم هم نیست.اما عده ای هم هستند کهدوست ندارند خود را از سیطره ی تاثیر پذیری ها بیرون بکشند.در شروع کار هرجوانی در عرصه ی ترانه مرحله ای وجود دارد که همه باید از آن عبورکنند تا زبان مخصوص به خود را پیدا کنند.این مرحله شامل تاثیر پذیری ازترانه های محبوب ترانه سرای مورد علاقه ی شخص می شود اما به محض عبور ازمرزی که من آنرا مرز استاندارد فنی می نامم باید به مرور این تاثیر پذیریرا کم کند.
در ابتدای جان گرفتن دوباره ی پاپ جوانان ترانه سرا شروع به سرودن کارهایی کردند مملو از ترکیبات و اصطلاحاتی که بیشتر فضای قبلاز انقلاب و موسیقی آن زمان را تداعی می کردند تا پرداختن به موضوعات واستفاده از لحنی امروزی تر.
به هر حال تب این گونه نویسی بدجور واگیر بوده* و به سرعت به خیلی ها سرایت کرد.
بعضیحتی عینا ابیات اساتیدی چون جنتی عطایی و قنبری را شاید با پس و پیش کردنیکی دو واژه به کار می بردند...حتی من خودم سراغ دارم ترانه سرایی با وامگرفتن از فضا و حال و هوای یک ترانه ی موفق و حتی روی همان وزن اقدام بهسرودن ترانه ای کرده.من نام این جریان را جنتی نویسی می گذارم. کهمتاسفانه با وجود فروکش کردن این نوع نوشتار در بین ترانه سرایان داخلهنوز بین عده ی اندکی هوادار دارد.
فرو کش بدان جهت که خود ایناساتید در صحت کامل به سر می برند و مشغول سرودن کارهای آن چنان قدرتمندیهستند که تقریبا هیچ ترانه ای در این سیاق یارای در افتادن با این کارهارا ندارد.البته فراموش نشود که این اساتید خود را مطابق شرایط زمانپیش می برند و به همان داشته های سی سال پیش تکیه نکرده اند.
اماحالا که دیگر این تب در داخل کشور تبی مضموم است (منظور از تب همان سبکنوشتاری مورد نظر است) تکلیف مشتاقان تنبل ترانه چه می شود؟
این را داشته باشید تا بعد...
پرده ی دوم:
حدودچهار پنج سال پیش از تلویزیون سریالی پخش می شد به نام پیله های پرواز.اینسریال یکی از سریال های به غایت ضعیف تلویزیون در سالهای اخیر بود اما منبه رغم سختگیری ام در فیلم دیدن آن را تماشا کردم.
انگیزه ی منبرای تماشای آن نه استاد مشایخی بود نه فیلمنامه ی به شدت ضعیفش و نهدیالوگ های مضحکش...بلکه فقط و فقط دیدن نام بهروز صفاریان که موزیسینمورد علاقه ام است به عنوان سازنده ی موسیقی تیتراژ پایانی مرا وادار میکرد به تماشای این سریال بنشینم.تا هفته ای یک بار صدای گرم لهراسبی را برروی موزیک خوب صفاریان بشنوم.
زیبایی این کار باعث شد برای اولین بار کنجکاو دانستن نام ترانه سرای یک اثر شوم و برای اولین بار با نام روزبه بمانی آشنا شدم.
بهجرآت می توانم بگویم هم اکنون در میان ترانه سرایان داخل کشور تنها ٢ترانه سرای صاحب سبک داریم که یکی یغما گلرویی و دیگری روزبه بمانی ست.
بمانیعلاوه براینکه سوژه های نسبتا خوبی را برای تبدیل به ترانه انتخاب می کندبا یک پرداخت قدرتمند به سمت تشکیل یک ترانه ی استخوان دار پیش می رود.
یکیاز شاخصه های ترانه هایش به نظر من ورودی های آنهاست.برای نمونه توجه کنیدبه بندهای ابتدایی ترانه های مثل ماه(به من چیزی بگو شاید/هنوزم فرصتیباشه...هنوزم بین ما شاید/یه حس تازه پیداشه)تبعیدی(نه رد میشی نه میمونی/تبت بدجور واگیره...منو با دست کی کشتی/که پای هردومون گیره) اینشروع خوب معمولا با حفظ یکنواختی و استحکام در پیکره ی اصلی اثر به سمت یکنتیجه گیری خوب در بیت آخر پیش می رود ..به پایان بندی ترانه ی هویت باتوجه به موضوع فیلم توجه کنید(این آینه تو فکر شکستن نیست/باور نکن اینصورت من نیست)
اما آنچه که بمانی را به عنوان جریان ساز ترین ترانهسرای سه چهار سال گذشته مطرح می کند شاخصه ی اصلی کارهایش است که به نوعیشاخصه ی اصلی خود ترانه است یعنی: سهل و ممتنع بودن.
بمانی هیچ سعی نمی کند خود را مصلوب صلیب تکلف کند...و نوشته هایش تا آنجا که من مطالعه شان کرده ام شبیه به نوشته های هیچ کس نیست.
دراین بین که تب جنتی نویسی فروکش کرده همان سوال انتهایی پرده ی اول مطرحمی شود: تکلیف مشتاقان تنبل ترانه چه می شود؟جواب خیلی ساده است: تب بمانینویسی اپیدمی می شود.
امروز دیگر موزیسین ها زیاد به آثار متکلفتوجهی نشان نمیدهند(توجه داشته باشید که تا چند سال قبل همین تکلف خودشامتیازی برای ترانه محسوب می شده)و جوان ترانه سرا برای جلب نظرها و بهتبع آن ورود به عرصه ی حرفه ای ناچار به ساده نویسی روی می آورد اما برایفرار از سطحی نویسی نیازمند دو سه بند آن چنانی ست که همگان را به تحسینوادارد...اینجاست که کارهای بمانی تاثیر خود را نمایان میکنند.
وامگرفتن از فضای چند ترانه ی معروف تر بمانی و حتی استفاده از وزن همانترانه همچون ترانه ی مثل ماه که من بیشترین تقلید را از آن دیده ام واستفاده از ورودی های خاص بمانی و حتی استفاده و تاکید بیش از حد از کلماتامضا دار او منجر به کپی های دسته چندمی می شود از ترانه های او.
استفادهی مکرر از کلمات امضا دارش مثل احساس و آشوب در جاهای بعضا نامربوط باعثاز بین رفتن تاثیر این کلمات شده اند.نگاهی به صفحه ی ترانه تا ترانه ینشریه ی ترانه ی ماه در چند شماره اش گواهی بر این مدعاست.
اما چرااز کارهای شخصی مثل یغما گلرویی تقلید آن چنانی ای نمی شود؟؟ (البته او همتاثیر خود را بر نوشته های جوانان گذاشته)من فکر می کنم با یک نگاه بهمجموعه ی تصور کن جواب این سوال پیدا شود.یغما گلرویی به خاطر اندیشه ها وعقاید آزادی خواهانه و دغدغه های اجتماعی اش بیشتر به سمت کارهایی متمایلاست که یا کلا تبدیل شدن آن به یک قطعه ی موسیقایی در موسیقی پاپ ایرانمنتفی ست یا سیاق اجرایی خاصی می طلبد که از عهده ی سبکی مثل پاپ ممکن استبرنیاید و اگرهم در پاپ جواب دهد افراد معدودی هستند که دست روی این ترانهها برای خواندن می گذارند مثل رضا یزدانی و سیاوش قمیشی پس اگر جوان ترانهسرا به سمت این سیاق نوشتاری برود در واقع زمینه ی اجرای کارهایش را خودشاز خودش گرفته.
نتیجه گیری:
در پایان می ماند این نکته که به صرف ورود تعداد زیادی از جوانان به عرصه ی ترانه مشکلات این گونه ی ادبی حل نخواهد شد.
نباید فقط به یک روزبه بمانی و یک یغما گلرویی به عنوان دو اندیشه ی مختلف در ترانه تکیه کرد.
هنگامیترانه به عنوان یک گونه ی ادبی و هنری می تواند رسالت خود را در تمامیزمینه های اجتماعی و سیاسی و فرهنگی انجام دهد که به ازای هر ترانه سرا یکاندیشه و نگاه وجود داشته باشد.گرچه این امری ست آرمانی اما حداقل در اینزمینه سعی که می توانیم بکنیم.
____________________________________
پی نوشت:
*مصرعی از ترانه ی تبعیدی (تبت بدجور واگیره)
**دراین مطلب از هیچ منبع یا ماخذی برداشت و یا الهام گرفته نشده وصرفا حاصلتفکرات نگارنده است پس تمامی مسولیت آن به عهده ی اینجانب است.
- متاسفانه برخی از قسمت های این نوشته ناچارا سانسور شده است./سردبیر
نویسنده:حسین فلاح از دوستان بنیاد ترانه
یعنی مثلا یک قشر خاص اجتماعی عموما حاضر نیستند برای توفیق درفعالیتشان دست به ابداع و ابتکار بزنند.به عنوان نمونه در اقشار مختلفتوجه کنید به صنایع غذایی که پس از تولید سس X توسط شرکت A ,شرکت B هم بهسرعت نور دست به تولید این محصول حتی در بسته بندی مشابه نمود.
دربازار فرهنگ و هنر کشور می توان از خوانندگان محترمی یاد کرد که حتی بهخودشان زحمت نمی دهند حنجره شان را به هوایی تازه عادت دهند و صدایی نوبسازند.گو اینکه خیلی از این عزیزان چند برابر وقت و انرژی صرف می کنند تایک مقلد درجه ٣ باشند تا خواننده ای درجه ١(البته در شرایط آرمانی) جالباست که وقتی به آنها می گویی چرا از فلانی تقلید می کنی؟پاسخ میدهند:چقدرخوب که اگر تقلیدی هست از همین فلانی باشد و بعضی ها قدم را پیش تر میگذارند و می گویند: ١٠٠% حنجره ی خودم است و تقلیدی در کار نیست وفقط مشیت الهی بوده که ما ٢ تن صدایی مشابه داشته باشیم.که البته اینموضوع بحث نیست پس از کنار آن می گذریم.
از آنجایی که لفظ "تالیف" همواره گره ای ناگسستنی با مکتوب دارد بنده هم بحث را بسط می دهم به یکی از مکتوبات یعنی:ترانه.....
پرده ی اول:
اززمانی که موسیقی پاپ در ایران جان دوباره گرفت اشخاص زیادی وارد شاخه هایمختلف این هنر غنی شدند و ترانه سرایان جوانی هم قدم به عرصه گذاشتند کهبه دلیل نبود الگوی مناسبی از ترانه ی روز به سمت کارهای دهه ۵٠ متمایلشدند که سخنی بس بیهوده است اگر بخواهم از مثلث طلایی ترانه بگویم که مترو معیار ترانه ی آن روزها شدند.
هسته ی سخن نگارنده اینجا شکل میگیرد که مدتی ست خیل عظیم مشتاقان ترانه قدم در راه گذاشته اند و مشقترانه می کنند که البته اینجانب نیز از این قاعده مستثنی نیستم.در بین اینعزیزان افرادی هستند که با وجود سن و تجربه ی کم ترانه های استانداردی مینویسند که تعداد این دوستان خوشبختانه کم هم نیست.اما عده ای هم هستند کهدوست ندارند خود را از سیطره ی تاثیر پذیری ها بیرون بکشند.در شروع کار هرجوانی در عرصه ی ترانه مرحله ای وجود دارد که همه باید از آن عبورکنند تا زبان مخصوص به خود را پیدا کنند.این مرحله شامل تاثیر پذیری ازترانه های محبوب ترانه سرای مورد علاقه ی شخص می شود اما به محض عبور ازمرزی که من آنرا مرز استاندارد فنی می نامم باید به مرور این تاثیر پذیریرا کم کند.
در ابتدای جان گرفتن دوباره ی پاپ جوانان ترانه سرا شروع به سرودن کارهایی کردند مملو از ترکیبات و اصطلاحاتی که بیشتر فضای قبلاز انقلاب و موسیقی آن زمان را تداعی می کردند تا پرداختن به موضوعات واستفاده از لحنی امروزی تر.
به هر حال تب این گونه نویسی بدجور واگیر بوده* و به سرعت به خیلی ها سرایت کرد.
بعضیحتی عینا ابیات اساتیدی چون جنتی عطایی و قنبری را شاید با پس و پیش کردنیکی دو واژه به کار می بردند...حتی من خودم سراغ دارم ترانه سرایی با وامگرفتن از فضا و حال و هوای یک ترانه ی موفق و حتی روی همان وزن اقدام بهسرودن ترانه ای کرده.من نام این جریان را جنتی نویسی می گذارم. کهمتاسفانه با وجود فروکش کردن این نوع نوشتار در بین ترانه سرایان داخلهنوز بین عده ی اندکی هوادار دارد.
فرو کش بدان جهت که خود ایناساتید در صحت کامل به سر می برند و مشغول سرودن کارهای آن چنان قدرتمندیهستند که تقریبا هیچ ترانه ای در این سیاق یارای در افتادن با این کارهارا ندارد.البته فراموش نشود که این اساتید خود را مطابق شرایط زمانپیش می برند و به همان داشته های سی سال پیش تکیه نکرده اند.
اماحالا که دیگر این تب در داخل کشور تبی مضموم است (منظور از تب همان سبکنوشتاری مورد نظر است) تکلیف مشتاقان تنبل ترانه چه می شود؟
این را داشته باشید تا بعد...
پرده ی دوم:
حدودچهار پنج سال پیش از تلویزیون سریالی پخش می شد به نام پیله های پرواز.اینسریال یکی از سریال های به غایت ضعیف تلویزیون در سالهای اخیر بود اما منبه رغم سختگیری ام در فیلم دیدن آن را تماشا کردم.
انگیزه ی منبرای تماشای آن نه استاد مشایخی بود نه فیلمنامه ی به شدت ضعیفش و نهدیالوگ های مضحکش...بلکه فقط و فقط دیدن نام بهروز صفاریان که موزیسینمورد علاقه ام است به عنوان سازنده ی موسیقی تیتراژ پایانی مرا وادار میکرد به تماشای این سریال بنشینم.تا هفته ای یک بار صدای گرم لهراسبی را برروی موزیک خوب صفاریان بشنوم.
زیبایی این کار باعث شد برای اولین بار کنجکاو دانستن نام ترانه سرای یک اثر شوم و برای اولین بار با نام روزبه بمانی آشنا شدم.
بهجرآت می توانم بگویم هم اکنون در میان ترانه سرایان داخل کشور تنها ٢ترانه سرای صاحب سبک داریم که یکی یغما گلرویی و دیگری روزبه بمانی ست.
بمانیعلاوه براینکه سوژه های نسبتا خوبی را برای تبدیل به ترانه انتخاب می کندبا یک پرداخت قدرتمند به سمت تشکیل یک ترانه ی استخوان دار پیش می رود.
یکیاز شاخصه های ترانه هایش به نظر من ورودی های آنهاست.برای نمونه توجه کنیدبه بندهای ابتدایی ترانه های مثل ماه(به من چیزی بگو شاید/هنوزم فرصتیباشه...هنوزم بین ما شاید/یه حس تازه پیداشه)تبعیدی(نه رد میشی نه میمونی/تبت بدجور واگیره...منو با دست کی کشتی/که پای هردومون گیره) اینشروع خوب معمولا با حفظ یکنواختی و استحکام در پیکره ی اصلی اثر به سمت یکنتیجه گیری خوب در بیت آخر پیش می رود ..به پایان بندی ترانه ی هویت باتوجه به موضوع فیلم توجه کنید(این آینه تو فکر شکستن نیست/باور نکن اینصورت من نیست)
اما آنچه که بمانی را به عنوان جریان ساز ترین ترانهسرای سه چهار سال گذشته مطرح می کند شاخصه ی اصلی کارهایش است که به نوعیشاخصه ی اصلی خود ترانه است یعنی: سهل و ممتنع بودن.
بمانی هیچ سعی نمی کند خود را مصلوب صلیب تکلف کند...و نوشته هایش تا آنجا که من مطالعه شان کرده ام شبیه به نوشته های هیچ کس نیست.
دراین بین که تب جنتی نویسی فروکش کرده همان سوال انتهایی پرده ی اول مطرحمی شود: تکلیف مشتاقان تنبل ترانه چه می شود؟جواب خیلی ساده است: تب بمانینویسی اپیدمی می شود.
امروز دیگر موزیسین ها زیاد به آثار متکلفتوجهی نشان نمیدهند(توجه داشته باشید که تا چند سال قبل همین تکلف خودشامتیازی برای ترانه محسوب می شده)و جوان ترانه سرا برای جلب نظرها و بهتبع آن ورود به عرصه ی حرفه ای ناچار به ساده نویسی روی می آورد اما برایفرار از سطحی نویسی نیازمند دو سه بند آن چنانی ست که همگان را به تحسینوادارد...اینجاست که کارهای بمانی تاثیر خود را نمایان میکنند.
وامگرفتن از فضای چند ترانه ی معروف تر بمانی و حتی استفاده از وزن همانترانه همچون ترانه ی مثل ماه که من بیشترین تقلید را از آن دیده ام واستفاده از ورودی های خاص بمانی و حتی استفاده و تاکید بیش از حد از کلماتامضا دار او منجر به کپی های دسته چندمی می شود از ترانه های او.
استفادهی مکرر از کلمات امضا دارش مثل احساس و آشوب در جاهای بعضا نامربوط باعثاز بین رفتن تاثیر این کلمات شده اند.نگاهی به صفحه ی ترانه تا ترانه ینشریه ی ترانه ی ماه در چند شماره اش گواهی بر این مدعاست.
اما چرااز کارهای شخصی مثل یغما گلرویی تقلید آن چنانی ای نمی شود؟؟ (البته او همتاثیر خود را بر نوشته های جوانان گذاشته)من فکر می کنم با یک نگاه بهمجموعه ی تصور کن جواب این سوال پیدا شود.یغما گلرویی به خاطر اندیشه ها وعقاید آزادی خواهانه و دغدغه های اجتماعی اش بیشتر به سمت کارهایی متمایلاست که یا کلا تبدیل شدن آن به یک قطعه ی موسیقایی در موسیقی پاپ ایرانمنتفی ست یا سیاق اجرایی خاصی می طلبد که از عهده ی سبکی مثل پاپ ممکن استبرنیاید و اگرهم در پاپ جواب دهد افراد معدودی هستند که دست روی این ترانهها برای خواندن می گذارند مثل رضا یزدانی و سیاوش قمیشی پس اگر جوان ترانهسرا به سمت این سیاق نوشتاری برود در واقع زمینه ی اجرای کارهایش را خودشاز خودش گرفته.
نتیجه گیری:
در پایان می ماند این نکته که به صرف ورود تعداد زیادی از جوانان به عرصه ی ترانه مشکلات این گونه ی ادبی حل نخواهد شد.
نباید فقط به یک روزبه بمانی و یک یغما گلرویی به عنوان دو اندیشه ی مختلف در ترانه تکیه کرد.
هنگامیترانه به عنوان یک گونه ی ادبی و هنری می تواند رسالت خود را در تمامیزمینه های اجتماعی و سیاسی و فرهنگی انجام دهد که به ازای هر ترانه سرا یکاندیشه و نگاه وجود داشته باشد.گرچه این امری ست آرمانی اما حداقل در اینزمینه سعی که می توانیم بکنیم.
____________________________________
پی نوشت:
*مصرعی از ترانه ی تبعیدی (تبت بدجور واگیره)
**دراین مطلب از هیچ منبع یا ماخذی برداشت و یا الهام گرفته نشده وصرفا حاصلتفکرات نگارنده است پس تمامی مسولیت آن به عهده ی اینجانب است.
- متاسفانه برخی از قسمت های این نوشته ناچارا سانسور شده است./سردبیر
نویسنده:حسین فلاح از دوستان بنیاد ترانه
نظرات (۸)