اگر بخواهیم به اساسی ترین دانسته ها درباره ماهیت ترانه راه یافته وبه آنچه که در شماره های پیشین بدان خودآگاهی در ترانه اطلاق کردیم دست یابیم بی شک بررسی چند مقوله از اهمیت بیشتری برخوردار است.
مواردی چون وزن و ریتم در ترانه- زبان ترانه(شناخت زبان عامیانه)- بررسی رابطه فرهنگ عامیانه و ترانه به صورت کاربردی و البته زیبایی شناسی ترانه... که بی شک مورد اخیر موردی محوری است که به نوعی می تواند در سایر بررسی ها نیز یاری رسان باشد.
اما منظور از زیبایی شناسی چیست؟ زیبایی شناسی گرچه در ساحت تخصصیش مقوله ای فلسفی است و آن را یکی از پنج شاخه ی فلسفه ی کلاسیک دانسته اند اما در دسترس آحاد مردم در اقشار گوناگون اجتماع است و هر انسانی در زندگی روزمره اش با این مفهوم درگیر است. اما در جنبه های آکادمیک مسئله با مفاهیمی چون ارزش و انگیزه همینطور سلیقه روبرو هستیم.در واقع به بیانی ساده زیبایی شناسی است که ما را در شناخت شرایط انجام یک داوری ارزشی(شناخت ترانه خوب از بد)-اثر زیبایی بر ناظر(مخاطب)-روند آفرینش هنری(سرایش ترانه)-و همینطور شرایط و اشکال پذیرش هنر از طرف فرد و جامعه(محبوبیت و یا ماندگاری ترانه) یاری می کند.
اما از سویی دیگر از دیرباز کشمکشی میان رابطه هنر و ادبیات میان ادبا و هنرمندان در میان بوده است. اما بدون اینکه وارد این کشمکش شویم پذیرش این نکته بدیهی است که در مسئله مورد نظر ما-ترانه- پیوندی بی پایان میان هنر وادبیات برقرار است بنابراین تلف کردن وقت بر سر اینگونه بحث ها بیهوده است...
با درنظر گرفتن دو مطلب پیشین می کوشیم تا با عینکی زیبایی شناسانه به تماشای ترانه بنشینیم... گفتنی است اگرچه زیبایی شناسی به عنوان یک علم در قرن هجدهم مطرح شده است اما تردیدی نیست که هر جا اثر هنری خلق شده زیبایی شناسی هم در کار بوده و آفرینش هنری نیز به دوران باستان برمی گردد پس زیبایی شناسی سابقه ای طولانی در زندگی بشر داشته است...بشر اولیه دیدگاههایی هرچند ناقص درباره زیبا و زشت داشته است اگرچه آن را درقالب بیان مندی دیگری متجلی ساخته باشد.
پیش از این گفته ایم که پیدایش ترانه حداقل به دوره ی زرتشت بازمی گردد...اما ترانه در طول تاریخ دچار تغییراتی غیر قابل انکار شده تا به امروز رسیده است اگرچه بن مایه محتوایی آن حفظ شده است.(بنگرید به: درنگی بر پیشینه بطن اجتماعی ترانه- بنیاد ترانه-شماره 1)
کنون با چند سوال مواجهیم: نخست اینکه هدف از زیبایی شناسی چیست؟ زیبایی شناسی شامل چه مواردی می شود؟ آیا می توان از منظر زیبایی شناسی به داوری یک ترانه نشست؟ و صفت خوب یا بد را برای یک ترانه در نظر گرفت؟ واینکه آیا با گذر زمان زیبایی شناسی انسان نیز تغییر می کند؟
پاسخ این سوالات کم و بیش در یکدیگر نهفته اند... بی شک هدف از زیبایی شناسی رسیدن به اسلوبی برای کمال ترانه است... همه ی ما تا کنون ممکن است ترانه های گوناگونی خوانده یا شنیده باشیم که به برخی خوب و به برخی بد اطلاق کرده ایم...آیا در هنگام قضاوت درباره یک ترانه معیارهای خاصی را به کار بسته ایم؟ در صورتی که پاسخ مثبت است آیا این معیارها درباره ی همه ی ترانه ها و در همه ی زمانها یکسان بوده است؟ مثلا در همان لحظه ای که ترانه ی مسافر شادمهر(ترانه:نیلوفر لاری پور) را به سبب برانگیختن احساسات و بیان فاخر دلتنگیهای انسانی تحسین می کنیم می توانیم تصور کن سیاوش(ترانه:یغما) را به سبب بازتاب آرمانگرایانه صلح دوستی بستاییم؟ در حالی که در دو روز متفاوت ممکن است به این عقاید به طور مطلق برسیم...
در توجیه این رفتار به دو واژه ی سلیقه و کارکردهای ترانه می رسیم...اولی مقوله ای اجتناب نا پذیردرباره ی هر انسانی است. درباره ی کارکردهای ترانه نیز باید گفت قرار نبوده ونیست ترانه محدود به یکی از قوه های عاطفی او یا یکی از حالات زندگی اش باشد... غم و شادی همواره در زندگی انسان در کنار همند واین در همه هنرها به روشنی قابل مشاهده است...تراژدی در برابر کمدی-عشق در برابر نفرت و... هیچکدام قابل حذف نیستند.
هرچه پیشتر می رویم عمق رابطه ی زیبایی شناسی مخاطب ترانه را با فرهنگ وی بیشتر درک می کنیم... فرهنگ انسانی که برای او ترانه می گوییم(گفتنی است که مخاطب شناسی از بدیهی ترین اصول موفقیت یک هنرمند است) شامل آداب -رسوم-عقاید- مذهب- اسطوره- زبان-و... وی می شود.شناخت این فرهنگ اصلی بسیار اساسی در سرودن هر ترانه فارغ ازموضوع انتخاب شده می باشد چیزی که در ترانه های امروز به ندرت یافت می شود... سخن گفتن از ابتذال در ترانه بسیار راحت است... اما ما غالبا ابتذال را به عنوان علت در آسیب های ترانه امروز معرفی می کنیم در حالی که ابتذال معلول/نتیجه ی بی توجهی به هویت مخاطب-اعم از هویت ملی یا دینی اش است...پس حلقه ی اصلی زیبایی شناسی در ترانه انطباق ماهیت ترانه با هویت مخاطب آن است...هرچه قدر این دو از یکدیگر فاصله بگیرند ترانه بیشتر به مقوله ای شخصی و فردی تبدیل می شود و آنجاست که هرکسی خود را مجاز می داند که به زبان دلخواه خود- فارغ از این بیان مندی- سخن بگوید و گلایه از معشوق می شود: تف به مرامت عوضی!! یا به خدا جهنمم جایی واسه تو نداره!! و...البته ما دراین مقال با جنبه های جامعه شناسی این نوع رفتار کاری نداریم که خود نوعی بحران است...
تا کنون بیشتر به یکی دو جنبه ی عمومی و کلی زیبایی شناسی پرداختیم اما در آینده می کوشیم که زیبایی شناسی را در دوساحت: زیبایی شناسی ساختار و زیبایی شناسی محتوای ترانه بشکافیم... ازسویی دیگر با گریزی به تغییرات فلسفی زیبایی شناسی هنر در طول تاریخ جایگاه و نقش آن را در ترانه روشن سازیم...
حسین قلی پور
بنیاد ترانه
مواردی چون وزن و ریتم در ترانه- زبان ترانه(شناخت زبان عامیانه)- بررسی رابطه فرهنگ عامیانه و ترانه به صورت کاربردی و البته زیبایی شناسی ترانه... که بی شک مورد اخیر موردی محوری است که به نوعی می تواند در سایر بررسی ها نیز یاری رسان باشد.
اما منظور از زیبایی شناسی چیست؟ زیبایی شناسی گرچه در ساحت تخصصیش مقوله ای فلسفی است و آن را یکی از پنج شاخه ی فلسفه ی کلاسیک دانسته اند اما در دسترس آحاد مردم در اقشار گوناگون اجتماع است و هر انسانی در زندگی روزمره اش با این مفهوم درگیر است. اما در جنبه های آکادمیک مسئله با مفاهیمی چون ارزش و انگیزه همینطور سلیقه روبرو هستیم.در واقع به بیانی ساده زیبایی شناسی است که ما را در شناخت شرایط انجام یک داوری ارزشی(شناخت ترانه خوب از بد)-اثر زیبایی بر ناظر(مخاطب)-روند آفرینش هنری(سرایش ترانه)-و همینطور شرایط و اشکال پذیرش هنر از طرف فرد و جامعه(محبوبیت و یا ماندگاری ترانه) یاری می کند.
اما از سویی دیگر از دیرباز کشمکشی میان رابطه هنر و ادبیات میان ادبا و هنرمندان در میان بوده است. اما بدون اینکه وارد این کشمکش شویم پذیرش این نکته بدیهی است که در مسئله مورد نظر ما-ترانه- پیوندی بی پایان میان هنر وادبیات برقرار است بنابراین تلف کردن وقت بر سر اینگونه بحث ها بیهوده است...
با درنظر گرفتن دو مطلب پیشین می کوشیم تا با عینکی زیبایی شناسانه به تماشای ترانه بنشینیم... گفتنی است اگرچه زیبایی شناسی به عنوان یک علم در قرن هجدهم مطرح شده است اما تردیدی نیست که هر جا اثر هنری خلق شده زیبایی شناسی هم در کار بوده و آفرینش هنری نیز به دوران باستان برمی گردد پس زیبایی شناسی سابقه ای طولانی در زندگی بشر داشته است...بشر اولیه دیدگاههایی هرچند ناقص درباره زیبا و زشت داشته است اگرچه آن را درقالب بیان مندی دیگری متجلی ساخته باشد.
پیش از این گفته ایم که پیدایش ترانه حداقل به دوره ی زرتشت بازمی گردد...اما ترانه در طول تاریخ دچار تغییراتی غیر قابل انکار شده تا به امروز رسیده است اگرچه بن مایه محتوایی آن حفظ شده است.(بنگرید به: درنگی بر پیشینه بطن اجتماعی ترانه- بنیاد ترانه-شماره 1)
کنون با چند سوال مواجهیم: نخست اینکه هدف از زیبایی شناسی چیست؟ زیبایی شناسی شامل چه مواردی می شود؟ آیا می توان از منظر زیبایی شناسی به داوری یک ترانه نشست؟ و صفت خوب یا بد را برای یک ترانه در نظر گرفت؟ واینکه آیا با گذر زمان زیبایی شناسی انسان نیز تغییر می کند؟
پاسخ این سوالات کم و بیش در یکدیگر نهفته اند... بی شک هدف از زیبایی شناسی رسیدن به اسلوبی برای کمال ترانه است... همه ی ما تا کنون ممکن است ترانه های گوناگونی خوانده یا شنیده باشیم که به برخی خوب و به برخی بد اطلاق کرده ایم...آیا در هنگام قضاوت درباره یک ترانه معیارهای خاصی را به کار بسته ایم؟ در صورتی که پاسخ مثبت است آیا این معیارها درباره ی همه ی ترانه ها و در همه ی زمانها یکسان بوده است؟ مثلا در همان لحظه ای که ترانه ی مسافر شادمهر(ترانه:نیلوفر لاری پور) را به سبب برانگیختن احساسات و بیان فاخر دلتنگیهای انسانی تحسین می کنیم می توانیم تصور کن سیاوش(ترانه:یغما) را به سبب بازتاب آرمانگرایانه صلح دوستی بستاییم؟ در حالی که در دو روز متفاوت ممکن است به این عقاید به طور مطلق برسیم...
در توجیه این رفتار به دو واژه ی سلیقه و کارکردهای ترانه می رسیم...اولی مقوله ای اجتناب نا پذیردرباره ی هر انسانی است. درباره ی کارکردهای ترانه نیز باید گفت قرار نبوده ونیست ترانه محدود به یکی از قوه های عاطفی او یا یکی از حالات زندگی اش باشد... غم و شادی همواره در زندگی انسان در کنار همند واین در همه هنرها به روشنی قابل مشاهده است...تراژدی در برابر کمدی-عشق در برابر نفرت و... هیچکدام قابل حذف نیستند.
هرچه پیشتر می رویم عمق رابطه ی زیبایی شناسی مخاطب ترانه را با فرهنگ وی بیشتر درک می کنیم... فرهنگ انسانی که برای او ترانه می گوییم(گفتنی است که مخاطب شناسی از بدیهی ترین اصول موفقیت یک هنرمند است) شامل آداب -رسوم-عقاید- مذهب- اسطوره- زبان-و... وی می شود.شناخت این فرهنگ اصلی بسیار اساسی در سرودن هر ترانه فارغ ازموضوع انتخاب شده می باشد چیزی که در ترانه های امروز به ندرت یافت می شود... سخن گفتن از ابتذال در ترانه بسیار راحت است... اما ما غالبا ابتذال را به عنوان علت در آسیب های ترانه امروز معرفی می کنیم در حالی که ابتذال معلول/نتیجه ی بی توجهی به هویت مخاطب-اعم از هویت ملی یا دینی اش است...پس حلقه ی اصلی زیبایی شناسی در ترانه انطباق ماهیت ترانه با هویت مخاطب آن است...هرچه قدر این دو از یکدیگر فاصله بگیرند ترانه بیشتر به مقوله ای شخصی و فردی تبدیل می شود و آنجاست که هرکسی خود را مجاز می داند که به زبان دلخواه خود- فارغ از این بیان مندی- سخن بگوید و گلایه از معشوق می شود: تف به مرامت عوضی!! یا به خدا جهنمم جایی واسه تو نداره!! و...البته ما دراین مقال با جنبه های جامعه شناسی این نوع رفتار کاری نداریم که خود نوعی بحران است...
تا کنون بیشتر به یکی دو جنبه ی عمومی و کلی زیبایی شناسی پرداختیم اما در آینده می کوشیم که زیبایی شناسی را در دوساحت: زیبایی شناسی ساختار و زیبایی شناسی محتوای ترانه بشکافیم... ازسویی دیگر با گریزی به تغییرات فلسفی زیبایی شناسی هنر در طول تاریخ جایگاه و نقش آن را در ترانه روشن سازیم...
حسین قلی پور
بنیاد ترانه
نظرات (۰)